ART BASED LEARNING

De afgelopen jaren wordt in de kunsteducatie veel gesproken over Art Based Learning (ABL). Deze methode is ontwikkeld door dr. Jeroen Lutters (2012) en neemt kunst als kennisbron voor persoonlijke actuele levensvragen. Bij ABL staat het gesprek centraal tussen beschouwer en kunstwerk, wat kan bestaan uit schilderijen, beelden, boeken, films of andere kunstuitingen. Niet leren over, maar leren van kunst door deze te benaderen als een vorm van denken, is de basisgedachte (Rass, 2015). Wie de details van de methodiek beter leert kennen, het zelf een keer heeft gedaan en bovenal leerlingen ermee heeft laten werken, zal merken dat het gaat over subjectivering zoals Biesta dat beschrijft. Dus onderwijs niet alleen gericht op kennis en feiten van het vak, maar onderwijs ook als middel voor het vormgeven van de eigen identiteit (Rass, 2015). Om deze reden wilde ik ABL uitproberen met mijn leerlingen. 

 

 

ABL bestaat uit de volgende vier stappen:

Stap 1. Het stellen van een vraag

De leerling formuleert een betekenisvolle en actuele vraag, onafhankelijk van het kunstwerk. Deze vraag hoeft niet openbaar gemaakt te worden, wel wordt aangeraden om de vraag op te schrijven, omdat deze bij de vierde stap weer nodig is.

Stap 2. Het sprekend object

De leerling kiest intuïtief een kunstwerk uit, of andersom: het kunstwerk kiest de leerling uit, als sprekend object. Bij een film kiest hij een scène, uit een boek kiest hij een alinea.
Door gedurende een kwartier goed naar het kunstwerk te kijken komen gedachten vrij.

Dus niet nadenken of interpreteren, maar je zintuigen openzetten en aanschouwen wat binnenkomt. Wat zie je, wat voel je en wat gebeurt er?

Stap 3. De mogelijke wereld

Door in deze fase gedurende een kwartier lang geconcentreerd naar het kunstwerk te kijken en als het ware in het kunstwerk te verdwijnen, krijgen associaties, ideeën en emoties de vrije hand. De verbeelding neemt de overhand over de leerling, die zich helemaal door zijn eigen fantasie en het werk mag laten meeslepen.

Stap 4. Het vertellen van een verhaal

Tenslotte stapt de leerling uit zijn imaginaire wereld en bespreekt zijn ervaringen met zijn gezelschap in een nagesprek. De bij stap 1 gestelde vraag mag expliciet aan bod komen, maar dat hoeft niet deze mag ook onderdeel blijven van de innerlijke dialoog. Door te communiceren via de taal van het beeld deel je elkaars gedachten en leer je van elkaars ervaring (Lutters, 2012).

Op 12 december 2017 ben ik met 13 leerlingen uit de examenklas Tekenen naar het Stedelijk Museum in Amsterdam geweest. De leerlingen hebben tijdens de tekenlessen en andere excursies in het verleden al ruime ervaring opgedaan met kunstbeschouwing, maar voor iedereen was dit de eerste ervaring met ABL als werkvorm. Om een open houding te bevorderen en om met onbevangen geest kennis te maken met ABL, zijn zij voordien niet inhoudelijk voorbereid op de methode. 


Er waren twee doelen: het doel voor de leerlingen was om hen te laten kennismaken met ABL en hen door deze methode tot nieuwe inzichten te laten komen.
Het doel voor mij was om te onderzoeken of ABL kan leiden tot persoonsvorming in het onderwijs. Om te onderzoeken wat resultaten zijn is het geëvalueerd door enquêtes en interviews. 

Positieve ervaring

Alle leerlingen hebben de kennismaking met ABL als positief ervaren. Dit blijkt uit de enquête, waar op een schaal van 1 (heel negatief) tot 10 (heel positief) het gemiddelde een 6,5 was, met als laagste cijfer een 6 en als hoogste een 8. De redenen waarom leerlingen het als positief hebben ervaren liggen uiteen, maar vaak gehoorde antwoorden zijn dat het heel anders is dan andere manieren van kunstbeschouwing en dat het vrijheid biedt om zelf te fantaseren en jouw eigen gedachten te laten gaan over een kunstwerk.

“Je gaat toch anders naar een schilderij of kunstwerk kijken en dat maakt het leuker.”

Leerzaam

Alle leerlingen hebben de kennismaking met ABL als leerzaam ervaren. Veel leerlingen geven aan dat ze niet wisten dat er een methode bestaat waarmee je op een andere manier naar kunst kijkt dan op de manier die ze gewend zijn van de klassieke kunstbeschouwing. Vanwege het nieuwe inzicht dat het eigen gevoel en de eigen gedachten en fantasieën een voorname rol mogen spelen bij kunstbeschouwing, in plaats van bijvoorbeeld de formele aspecten van het kunstwerk, gaven de meeste leerlingen aan enthousiast te worden.

“Het was anders dan normaal. We krijgen meestal een blaadje waar wat opdrachten op staan en dan moeten we over een schilderij wat vragen beantwoorden. Het was wel leuk om een keer wat anders te doen in plaats van naar een schilderij te kijken en er gewoon iets over te zeggen. Ik vond het wel interessant om het op een andere manier te doen.” 

De uitkomsten
De uitkomsten van project ABL zijn verdeeld positief en minder positief. Voor leerlingen was het de eerste kennismaking met de methode en dit hebben zij overwegend als positief, nuttig en leerzaam ervaren. Leerlingen geven aan dat zij begrijpen dat een doel van ABL is om om kunst als kennisbron voor prangende levensvragen te nemen en vanuit die gedachte is bedoeld om subjectivering te stimuleren, desondanks heeft ABL maar bij een klein deel van de leerlingen tot stimulering van subjectivering geleid. Uit de enquête is gebleken dat slechts twee leerlingen door ABL daadwerkelijk iets geleerd hebben over zichzelf. Bij de andere leerlingen beperkte de nieuwe kennis zich vooral tot de methode, het kunstwerk of het museum. Redenen hiervoor zijn dat er, mede door een lang oponthoud bij de entree van het museum weinig tijd was om in rust de tentoonstellingen te bekijken en de vier stappen van ABL in een redelijk snel tempo moesten worden doorlopen.

“Op het eerste moment denk je “wat is dit?” Maar naarmate je verder ging kijken en er dieper op in ging, ging je er anders naar kijken. Mijn geest werd ook een stuk vrijer, om het maar zo te zeggen. Je moet het gewoon loslaten en lekker vrij denken. Op het eerste oog dacht ik dat dit niet echt mijn ding is maar als je het proces hebt afgerond heeft het kunstwerk toch meer betekenis.”

Dit is een korte samenvatting  van het onderzoek dat ik voor mijn scriptie heb gehouden. Als je meer wil lezen, kan dat hier