Al 12 jaar werk ik parttime in het onderwijs. Ik doe dit met heel veel plezier. Met jonge mensen werken aan het ontdekken en ontwikkelen van hun creatieve vaardigheden geeft me veel voldoening. In 2016 besloot ik me hier verder in te verdiepen en ben de Master Kunsteducatie gaan studeren. Op deze pagina vind je wat ik zoal binnen de kunsteducatie doe. 

MISSIE & VISIE

Op 22 december 2016 moest ik voor mijn studie mijn missie en visie voor het onderwijs formuleren. Ondanks dat ik het nu waarschijnlijk iets anders zou formuleren, sta nog steeds achter wat ik toen heb geschreven. Het geeft goed weer hoe ik voor de klas sta en wat ik probeer te bereiken. Omdat iedereen dat mag weten deel ik het hier.  

ONDERZOEK

Deze afbeelding verbeeld mijn visie over het onderwijs.

Links is wat volgens Gert Biesta de doelen van het onderwijs zijn:
– Kwalificatie (je kwalificeren voor een studie of baan in de  toekomst)
– Socialisatie (leren omgaan met de wereld om je heen)
– Subjectivering (persoonsvorming, dus ontdekken en worden wie je bent)

Deze drie doelen zouden met elkaar in evenwicht moeten zijn. 

Rechts zie je hoe de verdeling in het huidige onderwijs is: bijna alle aandacht gaat uit naar kwalificatie: leren, reproduceren, toetsen en tests. Misschien is het wat overdreven, maar dit is hoe veel leerlingen het onderwijs ervaren. 

Mijn doel is om te onderzoeken hoe ik met de kunstvakken kan bijdragen aan socialisatie en subjectivering binnen het onderwijs. 

In de scriptie die ik voor de Master Kunsteducatie heb geschreven, die je hieronder vindt, heb ik hier onderzoek naar gedaan. Het is geen volledig onderzoek, eerder een eerste stap, maar mijn onderwijsvisie komt wel sterk naar voren. 

De afgelopen jaren wordt in de kunsteducatie veel gesproken over Art Based Learning (ABL). Deze methode is ontwikkeld door dr. Jeroen Lutters (2012) en neemt kunst als kennisbron voor persoonlijke actuele levensvragen. Bij ABL staat het gesprek centraal tussen beschouwer en kunstwerk, wat kan bestaan uit schilderijen, beelden, boeken, films of andere kunstuitingen. Niet leren over, maar leren van kunst door deze te benaderen als een vorm van denken, is de basisgedachte (Rass, 2015). Wie de details van de methodiek beter leert kennen, het zelf een keer heeft gedaan en bovenal leerlingen ermee heeft laten werken, zal merken dat het gaat over subjectivering zoals Biesta dat beschrijft. Dus onderwijs niet alleen gericht op kennis en feiten van het vak, maar onderwijs ook als middel voor het vormgeven van de eigen identiteit (Rass, 2015). Om deze reden wilde ik ABL uitproberen met mijn leerlingen.  

ABL bestaat uit de volgende vier stappen:

Stap 1. Het stellen van een vraag

De leerling formuleert een betekenisvolle en actuele vraag, onafhankelijk van het kunstwerk. Deze vraag hoeft niet openbaar gemaakt te worden, wel wordt aangeraden om de vraag op te schrijven, omdat deze bij de vierde stap weer nodig is.

Stap 2. Het sprekend object

De leerling kiest intuïtief een kunstwerk uit, of andersom: het kunstwerk kiest de leerling uit, als sprekend object. Bij een film kiest hij een scène, uit een boek kiest hij een alinea.
Door gedurende een kwartier goed naar het kunstwerk te kijken komen gedachten vrij.

Dus niet nadenken of interpreteren, maar je zintuigen openzetten en aanschouwen wat binnenkomt. Wat zie je, wat voel je en wat gebeurt er?

Stap 3. De mogelijke wereld

Door in deze fase gedurende een kwartier lang geconcentreerd naar het kunstwerk te kijken en als het ware in het kunstwerk te verdwijnen, krijgen associaties, ideeën en emoties de vrije hand. De verbeelding neemt de overhand over de leerling, die zich helemaal door zijn eigen fantasie en het werk mag laten meeslepen.

Stap 4. Het vertellen van een verhaal

Tenslotte stapt de leerling uit zijn imaginaire wereld en bespreekt zijn ervaringen met zijn gezelschap in een nagesprek. De bij stap 1 gestelde vraag mag expliciet aan bod komen, maar dat hoeft niet deze mag ook onderdeel blijven van de innerlijke dialoog. Door te communiceren via de taal van het beeld deel je elkaars gedachten en leer je van elkaars ervaring (Lutters, 2012).

Op 12 december 2017 ben ik met 13 leerlingen uit de examenklas Tekenen naar het Stedelijk Museum in Amsterdam geweest. De leerlingen hebben tijdens de tekenlessen en andere excursies in het verleden al ruime ervaring opgedaan met kunstbeschouwing, maar voor iedereen was dit de eerste ervaring met ABL als werkvorm. Om een open houding te bevorderen en om met onbevangen geest kennis te maken met ABL, zijn zij voordien niet inhoudelijk voorbereid op de methode. 


Er waren twee doelen: het doel voor de leerlingen was om hen te laten kennismaken met ABL en hen door deze methode tot nieuwe inzichten te laten komen.
Het doel voor mij was om te onderzoeken of ABL kan leiden tot persoonsvorming in het onderwijs. Om te onderzoeken wat resultaten zijn is het geëvalueerd door enquêtes en interviews. 

Positieve ervaring

Alle leerlingen hebben de kennismaking met ABL als positief ervaren. Dit blijkt uit de enquête, waar op een schaal van 1 (heel negatief) tot 10 (heel positief) het gemiddelde een 6,5 was, met als laagste cijfer een 6 en als hoogste een 8. De redenen waarom leerlingen het als positief hebben ervaren liggen uiteen, maar vaak gehoorde antwoorden zijn dat het heel anders is dan andere manieren van kunstbeschouwing en dat het vrijheid biedt om zelf te fantaseren en jouw eigen gedachten te laten gaan over een kunstwerk.

“Je gaat toch anders naar een schilderij of kunstwerk kijken en dat maakt het leuker.”

Leerzaam

Alle leerlingen hebben de kennismaking met ABL als leerzaam ervaren. Veel leerlingen geven aan dat ze niet wisten dat er een methode bestaat waarmee je op een andere manier naar kunst kijkt dan op de manier die ze gewend zijn van de klassieke kunstbeschouwing. Vanwege het nieuwe inzicht dat het eigen gevoel en de eigen gedachten en fantasieën een voorname rol mogen spelen bij kunstbeschouwing, in plaats van bijvoorbeeld de formele aspecten van het kunstwerk, gaven de meeste leerlingen aan enthousiast te worden.

“Het was anders dan normaal. We krijgen meestal een blaadje waar wat opdrachten op staan en dan moeten we over een schilderij wat vragen beantwoorden. Het was wel leuk om een keer wat anders te doen in plaats van naar een schilderij te kijken en er gewoon iets over te zeggen. Ik vond het wel interessant om het op een andere manier te doen.” 

De uitkomsten
De uitkomsten van project ABL zijn verdeeld positief en minder positief. Voor leerlingen was het de eerste kennismaking met de methode en dit hebben zij overwegend als positief, nuttig en leerzaam ervaren. Leerlingen geven aan dat zij begrijpen dat een doel van ABL is om om kunst als kennisbron voor prangende levensvragen te nemen en vanuit die gedachte is bedoeld om subjectivering te stimuleren, desondanks heeft ABL maar bij een klein deel van de leerlingen tot stimulering van subjectivering geleid. Uit de enquête is gebleken dat slechts twee leerlingen door ABL daadwerkelijk iets geleerd hebben over zichzelf. Bij de andere leerlingen beperkte de nieuwe kennis zich vooral tot de methode, het kunstwerk of het museum. Redenen hiervoor zijn dat er, mede door een lang oponthoud bij de entree van het museum weinig tijd was om in rust de tentoonstellingen te bekijken en de vier stappen van ABL in een redelijk snel tempo moesten worden doorlopen.

“Op het eerste moment denk je “wat is dit?” Maar naarmate je verder ging kijken en er dieper op in ging, ging je er anders naar kijken. Mijn geest werd ook een stuk vrijer, om het maar zo te zeggen. Je moet het gewoon loslaten en lekker vrij denken. Op het eerste oog dacht ik dat dit niet echt mijn ding is maar als je het proces hebt afgerond heeft het kunstwerk toch meer betekenis.”

Dit is een korte samenvatting  van het onderzoek dat ik voor mijn scriptie heb gehouden. Als je meer wil lezen, kan dat hier

MINIMANIFEST

In het onderwijs gaat de meeste tijd en aandacht momenteel uit naar kwalificatie, maar persoonsvorming en socialisatie zijn even belangrijk voor de ontwikkeling van leerlingen. 

Tijdens en dankzij mijn studie ben ik gaan nadenken over het effect van kunstvakken op leerlingen. Ook ben ik gaan nadenken over mijn eigen doelen die ik met het onderwijs heb. Deze gedachten leidden tot Minimanifest, een project dat als proef is opgezet om te onderzoeken of het mogelijk is om het vak tekenen in te zetten als drijvende kracht achter persoonsvorming in het onderwijs. 

Na afloop is Minimanifest uitvoerig geëvalueerd met alle 300 betrokken leerlingen. De resultaten zijn te vinden in mijn onderzoek.

WAT IS MINIMANIFEST?

Manifestatie:
Bekendmaking, openbaring, verkondiging.

Manifest:
Een openbare tekst met een duidelijk standpunt van een mens of groep.

Minimanifest:
Een Minimanifest is een manifest in 1 regel, met daarin:
– een doel
– de periode hoe lang je dit doel wil volhouden.

WAAROM MINIMANIFEST?

Omdat iedereen wil dat de wereld verandert, maar bijna niemand zelf wil veranderen.
Minimanifest stimuleert kleine verandering. Door onszelf stap voor stap te veranderen, veranderen wij stap voor stap de wereld.

 

HOE WERKT MINIMANIFEST?

Drie fasen van drie stappen.

Fase 1: Voor
1.1 Schrijf jouw Minimanifest.
1.2 Documenteer het
1.3 Maak het openbaar.

Fase 2: Tijdens
2.1 Houd je aan je Minimanifest.
2.2 Documenteer jouw bevindingen.
2.3 Maak deze openbaar.

Fase 3: Na
3.1 Evalueer jouw Minimanifest.
3.2 Documenteer jouw bevindingen.
3.3 Maak deze openbaar.

WERKSTUKKEN

Ik heb Minimanifest uitgeprobeerd op het Dorenweerd College en na afloop uitvoerig geëvalueerd met enquetes en interviews. Leerlingen die de opdracht hebben gedaan vonden het over het algemeen een leuke opdracht en meer dan de helft heeft zich aan zijn doel gehouden. Hieronder vind je een aantal werkstukken. 

MIJN MINIMANIFEST

Uiteraard heb ik zelf ook deelgenomen aan Minimanifest, met vier doelen. Drie ervan heb ik volgehouden tot op de dag van vandaag! Voor mijzelf is Minimanist dus zeker geslaagd. Ik ben met de resultaten uit de evaluatie een aangepaste en verbeterde versie van deze opdracht aan het ontwikkelen, zodat ik er gastlessen mee kan geven en de opdracht zodanig vorm te geven dat deze ook door anderen te geven is. 

Als je vragen of opmerkingen hebt over Minimanifest of ideeën om het verder door te ontwikkelen, ga ik graag met je in gesprek!

STREETART WORKSHOPS

De perfecte kunstvorm om jongeren geïnteresseerd te maken in kunst is streetart, om verschillende redenen. Ten eerste bevindt streetart zich op de plek waar jongeren zich ook begeven, op straat. Ze hoeven niet naar een museum, wat voor hen gelijk staat als de saaiste vorm van saaiheid. Ten tweede bestaat streetart in elke moeilijkheidsgraad. Werkelijk iedereen die een beetje fantasie heeft kan streetart maken. Een gat in een muur kan een mond worden, een plukje onkruid een kapsel, enz. Ten derde is het doel van streetart om je uit te drukken en om de publieke wereld een stukje mooier en origineler te maken, een doel dat de meeste jongeren aanspreekt. 

Denk bij streetart niet meteen aan graffiti. Dit is een van de vele vormen zoals sticker art, poster art, flash mobbing, stencil art, installaties, wildbreien en veel meer. 
Om deze en meer redenen geef ik met regelmaat workshops in streetart. Soms geef ik alleen een theoretische inleiding, soms is de opdracht om een kunstwerk te ontwerpen, maar het leukst is als we het ook groot uitvoeren. Het liefst natuurlijk op een blijvende plek.

De onderstaande foto’s zijn gemaakt in de fietsenkelder van het Dorenweerd College in Doorwerth, met 15 leerlingen uit verschillende klassen. Ik heb nog meer projecten en workshops gedaan, die vul ik later aan. 

MODE

Mode is altijd een van mijn favoriete onderwerpen geweest. Ik heb er eigenlijk een haat-liefde verhouding mee, omdat ik het enerzijds plat, decadenten vervuilend vind en anderzijds fascinerend, artistiek en inspirerend. Juist deze dualiteit maakt het denk ik interessant voor mij. 
In de loop der jaren heb ik verschillende modeprojecten gedaan, op deze pagina vind je er een aantal. 

FASHION MAGAZINE

Tijdens mijn studie heb ik een essay geschreven over mode en de betekenis daarvan, voor mijzelf en voor kunsteducatie. Ik stel allerlei vragen om aan te geven dat mode, net als kunst, voor een groot deel subjectief is. Er zijn geen vaststaande antwoorden die als waarheid kunnen worden gezien. Dit vind ik een mooie metafoor voor het leven, waarin je ook je eigen regels, antwoorden en ideeën moet vormen. 



Hierboven vind je enkele van deze vragen. Ze zijn hier uit de context gehaald, waardoor ze wellicht een random in druk wekken. Ik gebruik deze afbeeldingen soms ook in mijn lessen om in gesprek te gaan met leerlingen over mode. 
Het essay dat ik heb geschreven heb ik vormgegeven als een fashion magazine. Ik heb er een 9 voor gekregen, waar ik heel blij mee was!

FASHION ADS

Een modetijdschrift begint meestal met een aantal pagina’s reclame van luxe modemerken. De productie van de goederen van deze merken gaat vaak ten koste van het milieu en de arbeidsomstandigheden van de werknemers. Daarom heb ik voor mijn eigen magazine ook reclame advertenties gemaakt, die deze omstandigheden ter discussie stellen. 

LOVE BABY

In het derde jaar van de kunstacademie heb ik als kunstproject een modemerk gestart, genaamd LOVE BABY. Ik wilde onderzoeken of je lelijke kleding kan verkopen door er mooie reclame van te maken. Het was dus een onderzoek niet alleen naar mode, maar ook naar de wereld van de commercie. Ik kocht de meest lelijke tweedehands kleding op de Noordermarkt, verwijderde de labels en plaatste mijn LOVE BABY labels erin. Vervolgens maakte ik er reclame voor door allerlei vrienden en studiegenoten in de kleding te fotograferen en verspreide dit overal. De kleding was te koop en het grappige is dat op een gegeven moment allerlei vrienden echt in de kleding ging rondlopen. Hier vind je een aantal van de reclame’s die ik voor LOVE BABY heb gemaakt. 

Ook in al mijn schilderijen en tekeningen die ik in die periode maakte droegen alle vrouwen LOVE BABY

RECYCLED FASHION

Enthousiast geworden door het ‘succes’ van LOVE BABY wilde ik een nieuw statement maken met zelfgemaakte kleding. Ik wilde oude kleding hergebruiken en er nieuwe kleding van maken. Ook van oude gordijnen, gehaakte kleedjes, geborduurde kunstwerkjes, kapotte spijkerbroeken maakte ik nieuwe kleding. 
Voor een afstudeer theatervoorstelling ontwierp ik alle kostuums. 

OVERIGE MODEPROJECTEN

Ik heb nog een paar kleinere  modeprojecten gedaan, waaronder deze. 

INCOMMODE COUTURE

Sommige kleding die ik tijdens mijn zoektochten op rommelmarkten vond, was naar mijn mening veel te mooi om te gebruiken voor LOVE BABY, dus bedacht ik nog een ander merk genaamd Incommode Couture. Incommode betekent zoiets als hinderlijk, omdat ik vond dat deze kleding heel mooi was maar wel heel hinderlijk zat. 

ELMARWEAR

Het was mijn droom om kleding, accessoires en schoenen te maken van stof die was bedrukt met mijn tekeningen. Ook moest er behang, gordijnen en kussen bij komen. Ik ben hiermee begonnen maar het was duurder en moeilijker dan verwacht. Het is dus alleen bij een idee gebleven en deze foute schets hierboven. 

E-SHIRTS

Mijn tekeningen drukte ik op oude T-shirts en ik maakte het merk E-shirts. Het doel was om statements te maken en discussie op te roepen. De shirts gaf ik weg of verkocht ik voor een klein bedrag. Helaas heb ik niet meer foto’s dan deze twee. 

DC RE

Op het Dorenweerd College heb ik het interdisciplinaire kunstfestival DC ON STAGE in het leven geroepen. Het thema was DC RE en dat stond voor recycle, reuse, recreate, reproduce, rethink en alles met re. Het hele decor was opgebouwd uit oude rommel en gerecyclede spullen.  Er waren muziek- en theateroptredens en ik heb een modeshow georganiseerd.  Leerlingen maakten hun eigen fashion van gerecyclede materialen. Een DJ had zelf een nummer gemaakt met daarin alle woorden die bij het thema horen. Hier enkele (best wel slechte) foto’s die een idee geven van de geweldige outfits die zijn ontworpen.